Spirit Drawings: A Personal Narrative to wczesna, bardzo ważna książka o rysunku automatycznym i sztuce mediumicznej, napisana przez Williama Martina Wilkinsona i wydana w Londynie przez Chapman & Hall w 1858 r. Google Books podaje autora jako William Martin Wilkinson, datę 1858, a egzemplarz źródłowy jako pochodzący z British Library.

Książka liczy ok. 191 stron i ma strukturę kilku rozdziałów oraz dodatku. W późniejszym obiegu istniało też drugie wydanie z 1864 r., wydane w Londynie przez F. Pitmana.

O czym jest?

To osobista relacja z wydarzeń, które miały mieć miejsce w rodzinie Wilkinsona po śmierci jego około jedenastoletniego syna w 1856 r. Według opisu najpierw brat zmarłego chłopca, mający około dwunastu lat, zaczął doświadczać mimowolnego pisania i rysowania. Później podobna zdolność miała ujawnić się u matki chłopca, Elizabeth Wilkinson, a następnie także u samego autora.

W książce rysunki i zapisy traktowane są jako przekazy duchowe, zwłaszcza jako komunikaty od zmarłego dziecka. Współczesne omówienia wskazują, że Wilkinson chciał przez te zjawiska przekonać niewierzących o istnieniu „świata duchowego”, ale jednocześnie podkreślał potrzebę używania „woli i rozumu” w ocenie treści pojawiających się za pośrednictwem umysłu.

Dlaczego ta książka jest ważna?

Jest to jedno z wcześniejszych świadectw tego, co później zaczęto nazywać sztuką mediumiczną, rysunkiem automatycznym albo twórczością pod wpływem ducha. Książka poprzedza słynniejsze przypadki, takie jak twórczość Georgiany Houghton, która w latach 60. i 70. XIX wieku wykonywała abstrakcyjne „spirit drawings”. W opracowaniach dotyczących duchowości i narodzin sztuki abstrakcyjnej książka Wilkinsona pojawia się jako ważny punkt odniesienia dla wiktoriańskiego spirytualizmu artystycznego.

Kim był W. M. Wilkinson?

William Martin Wilkinson był związany z kręgami swedenborgiańskimi i spirytualistycznymi. W źródłach bibliograficznych pojawia się także jako autor tekstów o reformie społecznej, religii, zjawiskach psychicznych i dobroczynności. Wśród jego publikacji wymienia się m.in. Spirit Drawings z 1858 r., The Revival in its physical, psychical and religious aspects z 1860 r. oraz teksty dotyczące Swedenborg Society i reform społecznych.

Jak ją rozumieć?

To nie jest książka artystyczna w nowoczesnym sensie ani podręcznik rysunku. To raczej religijno-spirytystyczny dokument rodzinny, w którym żałoba po dziecku, wiara chrześcijańska, swedenborgianizm, mediumizm, automatyczne pismo i rysunek łączą się w jedną narrację.

Dla dzisiejszego badacza jest cenna jako źródło do historii:

• spirytyzmu wiktoriańskiego,
• rysunku automatycznego,
• mediumizmu rodzinnego,
• żałoby i kontaktu ze zmarłymi,
• związków sztuki abstrakcyjnej z ezoteryką.

Najkrócej: Spirit Drawings: A Personal Narrative to jedna z wczesnych, klasycznych relacji o mediumicznych rysunkach automatycznych, powstałych w rodzinie Wilkinsona po śmierci dziecka. To ważne źródło dla historii spirytualizmu, sztuki mediumicznej i XIX-wiecznych prób „udowodnienia” istnienia świata duchowego.

Tak – Spirit Drawings: A Personal Narrative ma wyraźny układ rozdziałowy. Wydanie z 1858 r. ma Introduction oraz rozdziały II–VIII i Appendix; spis treści podaje strony: Introduction s. 1, Chapter II s. 9, Chapter III s. 39, Chapter IV s. 67, Chapter V s. 91, Chapter VI s. 126, Chapter VII s. 147, Chapter VIII s. 170, Appendix s. 189. Późniejsze opisy treści podają tytuły działów: A Personal Narrative; A Chapter of Doubts; What has led to these Doubts; The Two Worlds; The Spirit World; On Gifts; Clairvoyance; Conclusion and Teachings.

1. Introduction / A Personal Narrative – „Osobista relacja”

Pierwsza część ma charakter autobiograficznego świadectwa. Wilkinson przedstawia wydarzenia, które miały zajść w jego rodzinie po śmierci syna w 1856 r. Opisuje pojawienie się automatycznego pisania i rysowania najpierw u dziecka, później u matki, a następnie także u innych osób z otoczenia. To rdzeń książki: nie teoria, lecz relacja świadka, który chce uporządkować i opublikować doświadczenia własnego domu.

2. A Chapter of Doubts – „Rozdział wątpliwości”

Ten rozdział najpewniej odpowiada na możliwe zarzuty wobec opisywanych zjawisk. Wilkinson nie przedstawia się jako ktoś, kto bezrefleksyjnie przyjmuje wszystko jako objawienie duchowe. Próbuje pokazać, że miał wątpliwości, że brał pod uwagę złudzenie, wyobraźnię, autosugestię albo nieświadome działanie ręki. Ważne jest tu napięcie między osobistym doświadczeniem a potrzebą rozsądnej oceny.

3. What Has Led to These Doubts – „Co doprowadziło do tych wątpliwości”

Ten rozdział rozwija poprzedni. Autor zastanawia się, dlaczego ludzie nieufnie traktują podobne manifestacje. Może chodzić o wpływ sceptycyzmu epoki, lęk przed oszustwem, medyczne wyjaśnienia zjawisk psychicznych oraz obawę, że wszystko to może być tylko produktem chorego umysłu. Wilkinson próbuje pokazać, że sceptycyzm jest zrozumiały, ale nie powinien automatycznie zamykać drogi do badania zjawisk.

4. The Two Worlds – „Dwa światy”

To część bardziej teologiczno-filozoficzna. Wilkinson rozważa relację między światem materialnym a światem duchowym. Dla niego rysunki automatyczne nie są tylko dziwną ciekawostką, lecz dowodem, że oba światy mogą się stykać. W tym rozdziale prawdopodobnie pojawia się przekonanie, że życie ziemskie i duchowe nie są całkowicie oddzielone, lecz pozostają w pewnej formie łączności.

5. The Spirit World – „Świat duchowy”

Tutaj autor skupia się już bezpośrednio na naturze świata duchowego. Z opisu książki wynika, że Wilkinson chciał uczynić wiedzę o świecie duchowym dostępną dla niewierzących i pokazać, że człowiek powinien używać „woli i rozumu”, aby oceniać to, co przechodzi przez jego umysł w tego typu doświadczeniach. Rozdział ten zapewne łączy chrześcijaństwo, swedenborgianizm i wczesny spirytyzm.

6. On Gifts – „O darach”

Ten rozdział dotyczy szczególnych zdolności duchowych lub mediumicznych. „Dary” mogą obejmować automatyczne pisanie, rysowanie, jasnowidzenie, natchnioną mowę, wizje czy inne formy przekazu. Wilkinson interpretuje te zdolności raczej religijnie niż rozrywkowo: jako coś, co powinno prowadzić do moralnego udoskonalenia, wiary i lepszego życia.

Kliknij i zobacz treść rozdziału:  Rozdział VII O darach duchowych

7. Clairvoyance – „Jasnowidzenie”

Rozdział o jasnowidzeniu wpisuje rysunki duchowe w szerszy kontekst zjawisk psychicznych. Autor zestawia automatyczne rysunki z wizjami, drugim wzrokiem, snami proroczymi i postrzeganiem duchowym. W cytowanym wcześniej artykule z „Light” pojawia się też motyw „utraconej zdolności” albo „szóstego zmysłu”, czyli przekonania, że człowiek mógł kiedyś naturalnie postrzegać rzeczywistość duchową.

Kliknij i zobacz treść rozdziału:    Rozdział VIII Jasnowidzenie 

8. Conclusion and Teachings – „Zakończenie i nauki”

Ostatni rozdział zbiera wnioski. Wilkinsonowi nie chodzi tylko o udowodnienie, że rysunki automatyczne istnieją. Chodzi mu o ich sens moralny i religijny. Współczesne omówienia podkreślają, że traktował te doświadczenia jako zachętę do lepszego, świętszego życia, a nie jako sensację czy pokaz niezwykłości.

Appendix – „Dodatek”

Dodatek prawdopodobnie zawiera uzupełnienia: dodatkowe świadectwa, przykłady, komentarze albo materiały wspierające główną relację. W wydaniu z 1858 r. dodatek zaczyna się na stronie 189.

Najkrócej: książka przechodzi od osobistego świadectwa rodzinnego, przez wątpliwości i próbę ich przezwyciężenia, następnie ku teorii dwóch światów, świata duchowego i darów mediumicznych, a kończy się religijno-moralną interpretacją całego doświadczenia.