Practical Psychomancy and Crystal Gazing – praktyczny podręcznik okultyzmu początku XX wieku

Wydana w 1908 roku książka Practical Psychomancy and Crystal Gazing Williama Walkera Atkinsona jest charakterystycznym przykładem amerykańskiej literatury okultystycznej okresu, w którym idee Nowej Myśli, spirytyzmu, magnetyzmu, hipnotyzmu i psychologii popularnej przenikały się z językiem rodzących się nauk o umyśle.

Autor przedstawia publikację jako praktyczny kurs rozwijania domniemanych zdolności parapsychicznych. Jedenaście lekcji prowadzi czytelnika od ogólnej teorii psychomancji, poprzez ćwiczenia koncentracji i biernej obserwacji obrazów umysłowych, aż do psychometrii, wpatrywania się w kryształ, projekcji astralnej oraz wizji odnoszących się do przeszłości, przyszłości i snów.

Słowo „psychomancja” nie oznacza tutaj wróżenia w wąskim znaczeniu. Atkinson rozumie je jako zdolność postrzegania rzeczywistości za pośrednictwem rzekomych „zmysłów astralnych”. Według autora człowiek posiada subtelne odpowiedniki zwykłych narządów zmysłowych, które po odpowiednim treningu mogą odbierać obrazy i wrażenia niedostępne ciału fizycznemu.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem książki jest nauka wpatrywania się w kryształ. Atkinson zaleca spokojne obserwowanie kryształowej kuli, szkła, naczynia z wodą lub innej gładkiej powierzchni, bez wymuszania konkretnych wizji. Pojawiające się plamy, mgły, kolory i obrazy interpretuje jako kolejne etapy rozwijania jasnowidzenia.

Z perspektywy współczesnej psychologii podobne doświadczenia można wyjaśniać znacznie prościej. Długotrwałe wpatrywanie się w słabo zróżnicowaną powierzchnię prowadzi do adaptacji wzrokowej, powidoków, zniekształceń percepcji i spontanicznego uzupełniania niejednoznacznych bodźców przez wyobraźnię. Treść obrazów może być dodatkowo kształtowana przez oczekiwania, pamięć, autosugestię i kulturowe przekonania obserwatora.

Autor nie stosuje kontrolowanych eksperymentów ani metod pozwalających odróżnić trafne postrzeganie od przypadku, nieświadomego wnioskowania czy wybiórczego zapamiętywania. Opisywane ćwiczenia nie stanowią więc dowodu na istnienie jasnowidzenia, psychometrii albo podróży astralnych. Książki nie należy traktować jako opracowania naukowego ani wiarygodnego poradnika rozwijania nadnaturalnych zdolności.

Jednocześnie publikacja posiada dużą wartość historyczną. Pokazuje, jak na początku XX wieku próbowano przedstawiać praktyki okultystyczne jako wiedzę uporządkowaną, demokratyczną i możliwą do opanowania przez każdego. Atkinson unika stylu tajemniczego objawienia. Pisze jak instruktor prowadzący kurs: definiuje pojęcia, stopniuje trudność, proponuje ćwiczenia i ostrzega przed nadmiernym napięciem lub pochopną interpretacją doświadczeń.

Ta dydaktyczna forma stanowi jedną z najmocniejszych stron książki. Autor posiadał niewątpliwy talent do systematyzowania rozproszonych idei i przedstawiania ich językiem zrozumiałym dla szerokiej publiczności. Nawet najbardziej spekulatywne koncepcje otrzymują u niego strukturę przypominającą korespondencyjny kurs samodoskonalenia.

Interesująca jest również relacja między tą książką a późniejszym rozwojem kultury New Age. Pojawiają się w niej motywy, które w XX wieku stały się niezwykle popularne: rozwijanie intuicji, projekcja astralna, odczytywanie energii przedmiotów, zdalne widzenie, praca ze snami i przekonanie, że człowiek dysponuje nieużywanymi zdolnościami psychicznymi.

Practical Psychomancy and Crystal Gazing jest zatem wartościowym źródłem dla historyków zachodniego ezoteryzmu, parapsychologii, Nowej Myśli i popularnej kultury duchowej. Nie potwierdza realności opisywanych fenomenów, ale znakomicie dokumentuje sposób, w jaki na początku XX wieku tworzono nowoczesny, praktyczny i pozornie naukowy język okultyzmu.

Dokładne tłumaczenie spisu treści
Lekcja I – Natura psychomancji – 5
Lekcja II – Jak rozwijać własne zdolności – 15
Lekcja III – Psychomancja prosta – 27
Lekcja IV – Tunel astralny – 36
Lekcja V – Psychometria – 41
Lekcja VI – Wpatrywanie się w kryształ – 45
Lekcja VII – Projekcja astralna – 51
Lekcja VIII – Psychomancja przestrzeni – 59
Lekcja IX – Psychomancja przeszłości – 68
Lekcja X – Psychomancja przyszłości – 76
Lekcja XI – Psychomancja snu – 84

William Walker Atkinson – autor książki

William Walker Atkinson urodził się 5 grudnia 1862 roku w Baltimore, a zmarł 22 listopada 1932 roku w Los Angeles. Był amerykańskim prawnikiem, wydawcą, autorem oraz jednym z najbardziej płodnych przedstawicieli ruchu New Thought, czyli Nowej Myśli.

Początkowo zajmował się handlem i działalnością prawniczą. W 1894 roku został przyjęty do palestry w Pensylwanii. Według późniejszych relacji okres intensywnej pracy doprowadził go do załamania zdrowotnego i finansowego. Około 1900 roku zainteresował się sugestią, terapiami mentalnymi i ideami Nowej Myśli, którym przypisywał odzyskanie zdrowia i życiowej równowagi.

Po przeprowadzce do Chicago związał się ze środowiskiem zajmującym się hipnotyzmem, „nauką umysłu”, magnetyzmem osobistym i psychologią popularną. W latach 1901–1905 redagował czasopismo „New Thought”, a następnie współtworzył periodyk „Advanced Thought”. Był również związany z International New Thought Alliance.

Atkinson napisał lub współtworzył około stu książek. Publikował zarówno pod własnym nazwiskiem, jak i pod licznymi pseudonimami. Najbardziej znane z nich to:

• Yogi Ramacharaka,
• Theron Q. Dumont,
• Swami Panchadasi.

Przypisuje mu się również współautorstwo lub autorstwo anonimowego dzieła The Kybalion, jednak sprawa ta nie została jednoznacznie rozstrzygnięta.

Jego publikacje obejmowały między innymi zagadnienia koncentracji, siły myśli, autosugestii, magnetyzmu osobistego, jogi, hermetyzmu, jasnowidzenia, telepatii i rozwoju duchowego. Practical Psychomancy and Crystal Gazing należy do grupy jego wczesnych podręczników poświęconych domniemanym zdolnościom paranormalnym.

Czym jest „psychomancja” w tej książce?

Atkinson używa słowa psychomancy jako szerokiego określenia domniemanych zdolności pozwalających świadomości uzyskiwać informacje bez udziału zwykłych zmysłów. Zalicza do nich:

• postrzeganie odległych miejsc,
• jasnowidzenie,
• psychometrię,
• widzenie przeszłości i przyszłości,
• projekcję astralną,
• wizje pojawiające się w snach,
• obrazy widziane w kryształach i innych powierzchniach.

Nie jest to termin należący do współczesnej psychologii ani nauki. W książce stanowi nazwę zbiorczą dla zjawisk, które na przełomie XIX i XX wieku były badane lub popularyzowane przez spirytystów, okultystów i pierwsze towarzystwa badań psychicznych.

Współcześnie nie ma wiarygodnych dowodów potwierdzających, że opisane techniki umożliwiają rzeczywiste odbieranie informacji z przyszłości, odległych miejsc albo domniemanej płaszczyzny astralnej. Wpatrywanie się w kryształ może natomiast sprzyjać powstawaniu subiektywnych obrazów wywoływanych przez oczekiwania, wyobraźnię, pareidolię, sugestię i naturalne zjawiska percepcyjne.