Konieczne jest, abyśmy poznali i zrozumieli naturę oraz właściwości czterech żywiołów, gdyż stanowią one podstawę doskonałego opanowania zasad i fundamentów sztuki talizmanicznej, czyli magicznej.
Istnieją zatem cztery żywioły, będące pierwotnymi podstawami wszystkich rzeczy cielesnych, mianowicie: ogień, ziemia, woda i powietrze. Wszystkie ciała materialne są z nich złożone – nie przez zwykłe nagromadzenie jednego na drugim, lecz przez ich wzajemne przenikanie i zjednoczenie. Gdy zaś ciała ulegają zniszczeniu, ponownie rozpadają się na żywioły.
Żaden z żywiołów zmysłowych nie występuje jednak w stanie całkowicie czystym; każdy z nich jest w większym lub mniejszym stopniu zmieszany z pozostałymi i zdolny do przemiany jednego w drugi. Tak więc ziemia, zwilżona i rozpuszczona, staje się wodą; ta sama ziemia, gdy zgęstnieje i stwardnieje, ponownie staje się ziemią. Woda, odparowana pod wpływem ciepła, przechodzi w powietrze, a gdy powietrze zostanie rozpalone, staje się ogniem. Następnie ogień, gdy zostanie wygaszony, ponownie przechodzi w powietrze; powietrze zaś, ochłodzone po spaleniu, staje się wodą; albo też ogień zamienia się bezpośrednio w ziemię, czyli siarkę. Zjawisko to wyraźnie ukazuje błyskawica.
Każdy z żywiołów posiada dwie szczególne właściwości. Pierwsza jest jego własną i charakterystyczną cechą, druga zaś jest wspólna z żywiołem, który następuje po nim w naturalnym porządku. I tak:
- ogień jest gorący i suchy,
- ziemia zimna i sucha,
- woda zimna i wilgotna,
- powietrze gorące i wilgotne.
W ten sposób żywioły, zgodnie z dwiema przeciwstawnymi właściwościami, pozostają wobec siebie w opozycji: ogień wobec wody, a ziemia wobec powietrza.
Można je także przeciwstawiać z innego punktu widzenia. Dwa z nich są ciężkie – ziemia i woda – natomiast dwa pozostałe są lekkie – ogień i powietrze. Z tego względu stoicy nazywali pierwsze biernymi, drugie zaś czynnymi.
Platon natomiast rozróżnia je według innego porządku i przypisuje każdemu po trzy właściwości:
- ogniowi – jasność, subtelność i ruch;
- ziemi – ciemność, gęstość i spoczynek.
Na podstawie tych właściwości ogień i ziemia są sobie przeciwne.
Pozostałe dwa żywioły przejmują swoje właściwości od nich. Powietrze otrzymuje od ognia dwie cechy – subtelność i ruch – a od ziemi jedną, mianowicie ciemność. Podobnie woda przejmuje od ziemi dwie właściwości – ciemność i gęstość – a od ognia jedną – ruch.
Ogień jest dwukrotnie rzadszy od powietrza, trzykrotnie bardziej ruchliwy i czterokrotnie jaśniejszy. Powietrze jest dwukrotnie jaśniejsze, trzykrotnie subtelniejsze i czterokrotnie bardziej ruchliwe od wody.
Dlatego ogień przechodzi w powietrze, następnie w wodę, a potem w ziemię; i odwrotnie – ziemia przechodzi w wodę, woda w powietrze, a powietrze w ogień.
To właśnie stanowi korzeń i fundament wszystkich ciał, wszystkich natur oraz wszystkich cudownych dzieł. Kto bowiem pozna i należycie zrozumie właściwości żywiołów oraz ich wzajemne połączenia, ten będzie zdolny dokonać w magii rzeczy zadziwiających i niezwykłych.
Każdy z tych żywiołów można rozpatrywać potrójnie, tak iż liczba czterech pomnożona przez trzy daje dwanaście. Następnie, przechodząc od liczby siedem do dziesięciu, dochodzi się do stopni prowadzących ku Najwyższej Jedności, od której zależy wszelka cnota i wszelka moc rzeczy cudownych.
Do pierwszego porządku należą żywioły czyste – ani złożone, ani podlegające przemianie czy zmieszaniu. Są one niezniszczalne i nie objawiają się bezpośrednio naszym zmysłom, lecz przez nie działają cnoty wszystkich rzeczy naturalnych. Nikt nie jest w stanie w pełni opisać ich mocy, ponieważ mogą one działać na wszystko i we wszystkim. Kto ich nie zna, nigdy nie zdoła osiągnąć prawdziwie zadziwiających rezultatów.
Do drugiego porządku należą żywioły złożone, zmienne i nieczyste. Mogą jednak zostać sprowadzone do swojej pierwotnej prostoty. Kiedy zostaną w ten sposób oczyszczone, dokonują – ponad wszelkimi innymi rzeczami – doskonałych i ukrytych działań natury. Stanowią one fundament całej magii naturalnej.
Do trzeciego porządku należą te żywioły, które pierwotnie i same z siebie nie są już żywiołami, lecz są podwójnie złożone, różnorodne i wzajemnie przemieniające się jedne w drugie. To właśnie one tworzą niedoskonałe medium i są nazywane naturą pośrednią (middle nature). Bardzo niewielu ludzi zdołało zgłębić głębokie tajemnice z nimi związane.
Dzięki nim, za pośrednictwem określonych liczb, stopni i porządków, osiąga się doskonałość wszelkiego działania we wszystkich rzeczach, niezależnie od tego, czy mają one charakter naturalny, niebiański czy nadniebiański. Są one pełne cudów i tajemnic oraz stanowią podstawę wszystkich działań zarówno w magii naturalnej, jak i boskiej.
Od nich, przez nie i za ich pomocą pochodzą wszelkie czynności wiązania, rozwiązywania i przemiany rzeczy; dzięki nim możliwe jest poznawanie i przepowiadanie przyszłości, odpędzanie zła oraz pozyskiwanie przychylnych duchów.
Niech więc nikt nie sądzi, że zdoła dokonać czegokolwiek w tajemnych naukach Magii i Natury, jeśli nie pozna tych trzech rodzajów żywiołów i prawdziwej wiedzy o nich.
Kto jednak potrafi sprowadzić żywioły jednego porządku do drugiego, przemienić nieczyste w czyste, złożone w proste, i jasno zrozumie ich naturę, właściwości oraz moc, a także ich liczby, stopnie i porządki, nie naruszając ich istotnej jedności, ten z łatwością osiągnie poznanie i doskonałe działanie wszystkich sił natury oraz tajemnic niebios. Na tym właśnie polega doskonałość Kabały, która naucza wszystkich wcześniej wspomnianych zasad; dzięki jej doskonałemu poznaniu możemy dokonywać wielu rzadkich i zdumiewających eksperymentów.
Uwaga tłumacza
Ten fragment pochodzi z klasycznego traktatu renesansowej magii Heinricha Corneliusa Agryppy (Three Books of Occult Philosophy). Zachowałem charakter naukowo-filozoficznego języka XVI wieku, ale usunąłem archaizmy, które utrudniałyby współczesnemu polskiemu czytelnikowi odbiór. Jednocześnie pozostawiłem tradycyjne terminy hermetyczne, takie jak żywioły, natura pośrednia, cnoty (virtues) czy Najwyższa Jedność, ponieważ mają one ustalone znaczenie w literaturze okultystycznej i filozofii renesansu.
źródło: OF THE FOUR ELEMENTS, AND THEIR NATURAL QUALITIES; „The Magus” Francis Barrett, London 1801.