We wczesnej części swojego wystąpienia „George Fox: Psychic, Mystic and Friend” L. Y. H. Whitley nawiązuje do definicji świadomości kosmicznej – „świadomości kosmosu, czyli życia i porządku wszechświata” – zaproponowanej przez Richard Maurice Bucke w jego niezwykłej książce Cosmic Consciousness: A Study of the Evolution of the Human Mind.
Jeden z naszych długoletnich korespondentów z Los Angeles, A. K. Venning, był tak poruszony tą pracą, że przesłał obszerne jej fragmenty. Są one jednak na tyle rozległe, iż ich pełna publikacja mogłaby zostać odebrana jako nieuprawnione przedrukowanie całej książki. Ograniczamy się więc do najważniejszych ustępów.
Trzy nadchodzące rewolucje
Dr Bucke patrzy w przyszłość ludzkości z dużym optymizmem. Wskazuje, że stoją przed nami trzy wielkie rewolucje – każda z nich przewyższa skalą to, co zwykliśmy nazywać „rewolucją” w historii:
- Rewolucja materialna, ekonomiczna i społeczna – związana z rozwojem żeglugi powietrznej.
- Rewolucja społeczno-ekonomiczna – prowadząca do zniesienia własności przemysłowej i eliminacji dwóch skrajności: bogactwa i ubóstwa.
- Rewolucja psychiczna – ta, która stanowi główny temat rozważań.
Choć pierwsze dwie głęboko zmienią warunki życia człowieka, trzecia przewyższy ich znaczenie wielokrotnie.
Ewolucja umysłu: cztery etapy
Bucke przedstawia rozwój intelektu – zarówno w świecie zwierząt, jak i ludzi – jako proces przebiegający przez cztery wyraźne stadia:
1. Umysł percepcyjny
Złożony wyłącznie z wrażeń zmysłowych.
2. Umysł receptywny (prosta świadomość)
Łączy wrażenia z ich utrwalonymi reprezentacjami (receptami).
3. Umysł pojęciowy (samoświadomość)
Obejmuje zdolność tworzenia pojęć oraz refleksji nad sobą.
4. Umysł intuicyjny (świadomość kosmiczna)
Najwyższy poziom – gdzie dominującym elementem nie jest już ani percepcja, ani pojęcie, lecz intuicja.
To tutaj świadomość zostaje „ukoronowana” przez doświadczenie kosmiczne.
Jak powstaje umysł?
Proces ten ma charakter jednolity:
- recept powstaje z wielu percepcji
- pojęcie – z wielu recept
- intuicja – z połączenia pojęć, recept i percepcji, wzbogaconych o elementy natury moralnej
Świadomość kosmiczna jest więc syntezą całego wcześniejszego doświadczenia – podobnie jak samoświadomość była syntezą wcześniejszych form świadomości.
Ewolucja życia i świadomości
Tak jak:
- życie wyłoniło się z materii nieożywionej,
- prosta świadomość powstała z samej witalności,
- samoświadomość wzniosła się ponad nią –
tak i ludzkość, kontynuując swój nieustanny rozwój, zmierza ku jeszcze wyższym formom istnienia.
Nowy etap nie będzie jedynie rozszerzeniem samoświadomości – będzie od niej tak odmienny, jak ona od prostej świadomości.
Jak rodzi się nowa zdolność?
Każda nowa zdolność:
- pojawia się najpierw u jednej osoby
- następnie u nielicznych
- później u coraz większej liczby ludzi
- aż w końcu staje się powszechna
Z czasem brak tej zdolności zaczyna być postrzegany jako anomalia.
Co istotne – nowe zdolności pojawiają się najpierw u jednostek dojrzałych. Niedojrzały człowiek nie przekracza poziomu dojrzałego przedstawiciela swojego gatunku.
Drzewo życia jako metafora rozwoju
Rozwój ludzkości Bucke porównuje do drzewa:
- pień rośnie coraz wyżej
- pojawiają się nowe gałęzie i odgałęzienia
- każda z nich rozwija się dalej
Drzewo życia nie przestaje rosnąć. Wciąż wypuszcza nowe pąki – i nic nie wskazuje na to, by proces ten miał się zatrzymać.
Degradacja i niestabilność psychiczna
W rozdziale o „dewolucji” Bucke formułuje kilka wniosków:
- Stabilność zdolności zależy od jej „wieku” w ewolucji – im starsza, tym stabilniejsza.
- Rasy rozwijające się szybciej są bardziej podatne na załamania.
- Najszybciej rozwijające się funkcje są najbardziej niestabilne.
- W cywilizacji aryjskiej zdolności umysłowe rozwijały się wyjątkowo szybko.
- Wysoki poziom zaburzeń psychicznych wynika z tej gwałtownej ewolucji.
Venning zauważa, że taka interpretacja wydaje się bardziej przekonująca niż popularna teoria „degeneracji”.
Doświadczenie świadomości kosmicznej
Bucke twierdzi, że przypadki świadomości kosmicznej będą:
- coraz częstsze
- coraz bardziej wyraziste
Choć szczegóły doświadczenia się różnią, jego istota pozostaje podobna.
Opis doświadczenia
Osoba nagle odczuwa, jakby była zanurzona w świetlistej, różowawej aurze lub płomieniu. Towarzyszy temu intensywne uczucie:
- radości
- pewności
- triumfu
To ekstaza przekraczająca wszystko, co znane w zwykłej świadomości.
Następnie pojawia się nagłe oświecenie intelektualne – wizja sensu wszechświata:
- kosmos nie jest martwą materią, lecz żywą obecnością
- człowiek nie jest wyspą życia w martwym świecie – lecz odwrotnie: jest drobiną względnej „śmierci” w oceanie życia
- życie jest wieczne
- dusza jest nieśmiertelna
- fundamentem świata jest miłość
- szczęście każdej istoty jest ostatecznie pewne
W ciągu chwil człowiek poznaje więcej niż przez lata nauki.
Oświecenie i jego skutki
Wraz z tym doświadczeniem:
- znika lęk przed śmiercią
- zanika poczucie winy
- pojawia się głębokie poczucie nieśmiertelności
Oświecenie ma charakter nagły – jak błyskawica rozświetlająca nocny krajobraz.
Przykłady i inspiracje
Bucke odwołuje się m.in. do takich postaci jak:
- Paul the Apostle
- Plotinus
- Dante Alighieri
- Francis Bacon
- Honoré de Balzac
- William Blake
- Alfred Tennyson
- Edward Carpenter
- Walt Whitman
Za najdoskonalszy przykład świadomości kosmicznej uznaje Whitmana.
Nauka Whitmana
Centralne przesłanie jego życia i twórczości można streścić następująco:
- to, co zwyczajne, jest najwspanialsze
- nie potrzebujemy niczego nowego
- potrzebujemy jedynie otwartych oczu i serc
Krytyka pogardy dla natury ludzkiej
Bucke podkreśla, że ogromne szkody wyrządziło przekonanie, iż:
- jedna część człowieka jest dobra
- druga zaś powinna być tłumiona lub eliminowana
Whitman jako pierwszy sprzeciwił się podporządkowaniu się nowej świadomości. Zamiast tego dążył do jej integracji z całością ludzkiej natury.
źródło: Cosmic Consciousness: Its Nature and Origin; LIGHT – A Journal of Psychical, Occult, and Mystical Research, September 11, 1915.