Ten dział badań nad okultyzmem obejmuje z konieczności wiele innych tematów związanych ze starożytną magią Wschodu. Aby zrozumieć prawdziwe pochodzenie i mistyczne znaczenie amuletów starożytności, należy rozpatrywać ten temat w powiązaniu z pewnymi aspektami starożytnej religii magicznej, które bezpośrednio wpływają na rozwój badanego zagadnienia.
Słowo amulet wywodzi się z arabskiego słowa oznaczającego „nosić” lub „wiązać”, a kiedy wykonywano je zgodnie z przyjętym rytuałem i poświęcano przez uznaną osobę wtajemniczoną, wierzono, że amulety te nabywały mistycznych właściwości i nadprzyrodzonych mocy, aby chronić ciało człowieka – żywego lub martwego – przed istotami zamieszkującymi świat materialny i podziemny.
Pierwotnie miały one na celu ochronę noszącego przed dzikimi zwierzętami i wężami. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji, rozkwitem religii oraz zdobywaniem wiedzy psychicznej, zaczęto używać ich w nowych formach. Każda część ludzkiego ciała posiadała określony amulet, który miał chronić ją przed zranieniem w czasie życia oraz zachować w nienaruszonym stanie po śmierci.
Amulet był pierwotnie nazwą nadawaną wszelkim ozdobom, wisiorkom, pierścieniom czy figurkom, które noszono z wizerunkiem boga lub symbolem magicznym, mającym zapewnić ochronę, pod warunkiem że imię lub symbol nie uległo zatarciu.
Od najwcześniejszych czasów aż po okres rzymski amulety były w powszechnym użyciu wśród starożytnych narodów, a szczególnie wśród Egipcjan, którzy – nawet po przyjęciu chrześcijaństwa – zachowali je w zmodyfikowanej formie.
Amulety Egipskie i Greckie
W Egipcie, już w okresie greckim, istniało wiele rodzajów amuletów, których wizerunki często umieszczano na papirusach. Wierzono, że posiadacz amuletu uzyskuje nadprzyrodzoną moc nad istotami ziemskimi, bogami, demonami oraz nad niewidzialnymi mieszkańcami podziemi.
Imiona Khnumis (lub Khnumius) i Abraxas (czyli Abrasax) należały do najczęściej spotykanych na amuletach greckich. Khnumis jest formą starożytnego egipskiego boga Khnuma (twórcy człowieka i zwierząt), zwykle przedstawianego jako potężna postać o ciele człowieka i głowie barana, z otaczającym go dyskiem słonecznym lub lwem. Wokół niego umieszczano dwanaście znaków zodiaku, a na odwrocie amuletu – postać Khnumisa z inskrypcją zawierającą słowa „SSS”.
Abraxas posiadał głowę koguta, ciało człowieka i nogi zakończone wężami. W jednej dłoni trzymał bicz, w drugiej tarczę z imieniem Iao. Choć uważano go za boga magicznego o potężnej mocy, jego znaczenie nie było jednoznacznie określone – często łączono go z Mitra lub Serapidem, a jego imię stosowano do przywoływania nadprzyrodzonych sił w obrzędach ochronnych.
Wśród wszystkich narodów świata Egipcjanie byli najbardziej znani z praktyk magicznych i przesądnych. Nierzadko ich rytuały magiczne budziły kpiny i sprzeciw ze strony bardziej racjonalnych ludzi, którzy nie byli w stanie pojąć tajemnic ich kultu. Po zniszczeniu kontynentu Atlantydy około 210 000 lat temu, część kapłanów z „Pierwszej Boskiej Dynastii” Egiptu przejęła panowanie nad ludem, kontynuując nauki przywiezione z Atlantydy. Choć nauka nie potwierdza tej legendy, wielu badaczy okultyzmu twierdzi, że magia egipska ma swoje źródło właśnie w tej zaginionej cywilizacji.
Amulety w Magii Egipskiej
W Egipcie magia była nierozłączna z religią, a wiele symboli amuletów miało podwójne znaczenie:
-
Chroniły żywych i zmarłych przed złymi duchami.
-
Były używane przez czarnoksiężników w złych celach – do sprowadzania nieszczęść na wrogów.
Wschodni magowie recytowali swoje zaklęcia przeciwko demonom, błagając bogów o ochronę. Egipscy kapłani przywoływali bóstwa, aby wypełniły ich rozkazy. W tym celu używali określonych słów mocy, zapisywanych na papirusach, kamieniach lub innych przedmiotach, które noszono jako talizmany.
W Biblii znajdujemy wzmianki o cudach czynionych przez magów egipskich. Mojżesz był doskonale zaznajomiony z ich sztuką i sam czynił podobne cuda za sprawą boskiej mocy. Zarówno Grecy, jak i Rzymianie uznawali potęgę magii egipskiej, niezależnie od koloru używanych amuletów.
Amulety dzielono na dwa typy:
-
Te z inskrypcjami magicznymi.
-
Te bez napisów, których moc wynikała z materiału, z jakiego zostały wykonane.
Najstarsze Egipskie Amulety
Najstarsze znane amulety egipskie wykonane były z zielonego kamienia przypominającego malachit, serpentyn, marmur, niebieską pastę, błękitne szkło lub porcelanę. Najsłynniejszym z nich był Amulet Skarabeusza (Scarab) – święty chrząszcz, symbol boga Khepry, niewidzialnej siły napędzającej słońce po niebie. Uważano go za symbol odrodzenia i zmartwychwstania.
Skarabeusz był przymocowywany do mumii, by zapewnić zmarłemu życie wieczne. Na jego powierzchni często umieszczano wyryte formuły ochronne. Amulet ten był niezwykle popularny również w późniejszych epokach – przyjęli go Grecy i Rzymianie, a jego forma przetrwała w różnych kulturach basenu Morza Śródziemnego.
Amulety Ochronne
Amulet Serca był umieszczany w słoju z wnętrznościami zmarłego, wykonanym z lapis lazuli lub karneolu. Miał zapewniać zmarłemu duszy odwagę i ochronę podczas sądu Ozyrysa.
Amulet Tetu (Słup Dżed) symbolizował pień drzewa, w którym bogini Izyda ukryła ciało swego męża Ozyrysa. Oznaczał cztery filary świata i był symbolem siły moralnej i fizycznej.
Amulet Sprzączki (Buckle) – przedstawiał klamrę pasa bogini Izydy, wykonywano go z karneolu lub czerwonego jaspisu. Zanurzano go w wodzie, w której moczono kwiaty ankh, by przywołać ochronę krwi Izydy i umożliwić duszy wejście do podziemi.
Amulet Palety był zazwyczaj wykonany z hematytu i umieszczany pod głową mumii, by uwolnić zmarłego od więzów śmierci.
Amulet Sępa zrobiony był ze złota i przedstawiał sępa z rozpostartymi skrzydłami – symbol bogini Mut.
Amulet Duszy (Ba) miał kształt ptaka z głową człowieka, a jego celem było zjednoczenie duszy z ciałem w dniu pogrzebu.
Amulet Berła Papirusu był wykonany z zielonego lub niebieskiego kamienia i symbolizował wieczną młodość i moc Izydy.
Amulet Drabiny przedstawiał model drabiny, którą zmarły miał wstąpić do nieba. Często umieszczano go razem z papirusami zawierającymi zaklęcia, mające pomóc duszy w podróży do zaświatów.
Amulet Nefer – w kształcie instrumentu muzycznego – symbolizował „dobro” i „piękno” i często noszono go jako ozdobę.
Amulet Dwa Palce wykonywany z jadeitu lub hematytu, przedstawiał dwa złączone palce – miał chronić przed złymi duchami i pomagać w zjednoczeniu duszy z ciałem.
Amulet Oka Horusa (Utchat)
Amulet Oka Horusa (lub Utchat) był powszechnie stosowany we wszystkich epokach starożytnego Egiptu i miał ogromne znaczenie. Wykonywano go z różnorodnych materiałów – srebra, granitu, karneolu, hematytu, lapis lazuli, porcelany czy złota – jednak w szczególności z lapis lazuli lub kamienia zielonkawego.
Utchat występował w dwóch rodzajach – jedno oko symbolizowało prawe oko, drugie lewe – i zgodnie z zapisami starożytnych oznaczało jedno oko białe, a drugie czarne.
Noszony przez żywych, amulet ten miał przynosić zdrowie i siłę. Umieszczony na mumii w dniu pogrzebu miał zapewnić zmarłemu wieczne życie. Wykonywano go z lapis lazuli polerowanego na połysk, z jaspisu lub innych kamieni, po czym recytowano nad nim określone słowa mocy. Następnie kładziono go na ciele zmarłego, który – zgodnie z wierzeniami – miał wówczas stać się bogiem i zająć miejsce w łodzi Ra, boga słońca.
Amulet Głowy Węża
Bogini Izyda była często przedstawiana jako wąż, a kolor czerwony uważano za jej szczególną barwę. Ten amulet wykonywano z czerwonego jaspisu, karneolu lub czasami z czerwonego kamienia. Umieszczano go na mumii, aby zapobiec ukąszeniu zmarłego przez węże w zaświatach.
Amulet Menata
Amulet Menata należy do najstarszych, używany był już przez Egipcjan w VI dynastii. Noszono go zawieszony na szyi, a jego właściwości magiczne obejmowały zapewnienie radości, zdrowia i płodności. Często wykonywano go z brązu, kamienia, porcelany lub innych materiałów, a po złożeniu na ciele zmarłego miał symbolizować siłę odrodzenia.
Amulet Żaby
Amulet ten był związany z boginią Heket, która miała głowę żaby. Była ona uważana za uosobienie zmartwychwstania, a amulet miał zapewniać przeniesienie duszy zmarłego do życia pośmiertnego.
Amulet Słońca
Ten amulet był symbolem boga słońca Ra i reprezentował orbitę Słońca. Najczęściej wykonywano go z lapis lazuli lub karneolu, a umieszczano na mumii, by zapewnić jej nieśmiertelność.
Wyróżniano również inne amulety, takie jak:
-
Biała Korona Północy,
-
Czerwona Korona Południa,
-
Tarcza Honsa, symbolizująca młodość,
-
Amulet Palmowy, oraz
-
Amulet Czarnej Korony.
Ten ostatni przedstawiano zwykle jako koronę wydłużoną.
Uwagi o Paracelsusie
Zanim zakończę, pragnę wspomnieć o jednym z największych filozofów okultystycznych – Paracelsusie. Był on znanym przeciwnikiem magii ceremonialnej, potępiającym ją z zamiarem odrzucenia jej nadużyć. Jednocześnie jednak, badając jej podstawy, odkrył i potwierdził wiele praw rządzących niewidzialnym światem.
Paracelsus wierzył, że cuda mogą być dokonywane poprzez poznanie i wykorzystanie sił natury, które określał mianem „magnetycznych” lub „astralnych”. Twierdził, że wiara sama w sobie jest potężną siłą – a jeśli choroba powstaje z braku wiary, to jej odnowienie może przywrócić zdrowie.
W jego opinii skuteczność amuletu zależy nie tylko od materiału, z którego został wykonany, ale także od intensywności wiary w jego moc. Sam Paracelsus był znawcą alchemii i medycyny naturalnej, a jego praktyki lecznicze i amulety miały głęboko duchowy charakter.
W jego pismach pojawia się pojęcie „astralnego światła” – subtelnej energii, która przenika cały wszechświat i łączy wszystko, co istnieje. Astralne światło było według niego nośnikiem wszelkiej magii i życia.
Paracelsus i magia naturalna
Paracelsus podzielił magię na dwa rodzaje:
-
Naturalną, opartą na wiedzy o właściwościach natury,
-
Czarną, opartą na wywoływaniu duchów i demonów.
Tę pierwszą uważał za świętą naukę, tę drugą – za jej zepsucie. Uważał, że człowiek może opanować prawa natury jedynie poprzez duchowe oczyszczenie i wiedzę, nie zaś przez czarne rytuały.
Paracelsus i mikrokosmos
Według Paracelsusa człowiek był „mikrokosmosem” – miniaturowym odbiciem wszechświata. Wszystkie siły kosmiczne miały swoje odpowiedniki w ciele ludzkim, a odpowiednia wiedza o tej relacji pozwalała leczyć ciało i ducha.
Uważał, że dusza astralna, czyli ciało subtelne człowieka, ma zdolność oddziaływania na materię fizyczną, planety i ciała niebieskie. Z tego wynikała jego nauka o magnetycznych wpływach – koncepcja, która po wiekach wpłynęła na rozwój nowoczesnej medycyny energetycznej i magnetyzmu leczniczego.
Wnioski końcowe
Badania Paracelsusa i jego następców przyczyniły się do zrozumienia wielu starożytnych wierzeń, w tym mocy amuletów i talizmanów. Dzięki niemu liczne elementy magii wschodniej i zachodniej zostały ponownie rozpatrzone w świetle nauk przyrodniczych.
Zadziwiające jest, że wiele zjawisk uznawanych dziś za „parapsychiczne” było znane już kapłanom Egiptu. Wiedzieli oni, że pewne energie – niewidoczne, lecz realne – można wykorzystać w celach leczniczych i ochronnych. W tym sensie amulety nie były jedynie przesądem, lecz symbolicznym narzędziem koncentracji i przekazu siły duchowej.
Ewpe Bathé
Ashchurch Terrace,
Shepherd’s Bush, W.
źródło: The Amulets of Antiquity; LIGHT a Journal of Psychical, Occult, and Mystical Research; No. 1,112.- Vol. XXII. [Registered as] Saturday, May «3, 1902.