Szwedzka książka „Om psykisk energi: ett utkast” – „O energii psychicznej: szkic”, wydana w Sztokholmie przez Albert Bonniers förlag w 1896 r. Ma ok. 71 stron i była klasyfikowana bibliotecznie jako praca z psychologii/energii, czasem także trafia do katalogów parapsychologicznych, choć treściowo jest raczej filozoficzno-psychologiczna niż spirytystyczna.

Autor: Allen Vannérus właściwie Karl Jonas Alfred Vannérus; ur. 20 marca 1862 w Ekshärad, zm. 28 listopada 1946 w Sztokholmie. Był szwedzkim pisarzem filozoficznym. Studiował w Uppsali, uzyskał doktorat w 1891 r.; początkowo był pod wpływem Herberta Spencera, później neokantyzmu i Wundta. Pisał m.in. o teorii poznania, psychologii Wundta, metafizyce, religii i „kulturidealizmie”.

O energii psychicznej: szkic

Główna teza książki

Vannérus pyta, czy pojęcie energii można sensownie przenieść z fizyki do psychologii. Odpowiada: tak, ale tylko analogicznie. „Energia psychiczna” oznacza dla niego zdolność życia psychicznego do wywoływania skutków: intensywność przeżyć, bogactwo wyobrażeń, siłę uczuć, napięcie woli i zdolność działania.

Streszczenie rozdziałów

1. Energia fizyczna i psychiczna oraz różnica między nimi
Autor zaczyna od fizycznego pojęcia energii jako zdolności do pracy i wywoływania zmian. Następnie pyta, czy podobnie można mówić o psychice. Uznaje, że tak, ale podkreśla różnicę: energia fizyczna należy do świata zewnętrznego, mas i ruchu, a psychiczna do wewnętrznego, niematerialnego życia świadomości.

2. Czynniki energii życia duszy
Rozdział analizuje, co zwiększa „energię” psychiki: bogactwo treści świadomości, ruchliwość wyobrażeń, zdolność jednych przedstawień do budzenia kolejnych, uczuć i tendencji woli. Im bogatsze i bardziej ruchliwe „ja”, tym większa energia duchowa.

3. O wzroście energii duchowej i prawie Wundta
Vannérus omawia ideę wzrostu energii psychicznej u jednostki i ludzkości. Zauważa, że dorosły ma zwykle więcej energii duchowej niż dziecko, a ludzkość współczesna dysponuje większą energią intelektualną i organizacyjną niż dawne epoki. Jednocześnie odrzuca prostą wiarę w nieograniczony postęp: energia może rosnąć, ale też słabnąć i ulegać rozproszeniu.

4. Zewnętrzne i wewnętrzne warunki energii psychicznej: poznanie, uczucie, wola
Autor wyróżnia formy energii psychicznej: energię postrzegania/myślenia, energię uczuć i energię woli. Omawia m.in. jasność, wyrazistość i intensywność przedstawień, rolę apercepcji u Wundta oraz twórczą energię wyobraźni. Podkreśla, że te formy są tylko aspektami jednej całości życia psychicznego.

5. Czynnik wyzwalający energię psychiczną
Najważniejszym „wyzwalaczem” energii psychicznej jest według Vannérusa zainteresowanie. To ono nadaje duszy sprężystość, koncentrację i moc; kieruje „ja” ku przedmiotowi i wzmacnia myślenie, uczucie oraz wolę.

W skrócie: to próba z końca XIX wieku, by językiem ówczesnej psychologii i filozofii opisać siłę, intensywność i produktywność życia psychicznego.