U VICTORA HUGO
(Fragment z książki Far un Pusant, s. 337)

W tej ciekawej książce odnajdujemy pewne szczegóły, które w sposób oczywisty dowodzą, że nasz wielki poeta jest spirytystą całym sercem i duszą. Podążmy za autorem, który wprowadza nas do domu słynnego wygnańca.

PRZEDSIONEK
Wchodzimy do domu Victora Hugo przez przedsionek, którego wystrój przykuwa wzrok.
…Wśród rzeźbionych dekoracji widnieją pierwsze napisy: to krótkie religijne i filozoficzne sentencje:
„Kochaj i wierz.”

Zwięzła rada dotycząca higieny ciała i moralności, tylko trzy słowa, które zdają się wychodzić z ust pytii:
„Jedz, idź, módl się.”

I wreszcie ta łagodna, życzliwa sentencja wyryta na ościeżnicy jednych z drzwi, obok figurki Matki Boskiej, która obiecuje gościnę podróżnym:
„Ave!”

SALON
Na dwóch wolutach, przypominających zwinięty pergamin, wygrawerowane są z jednej strony nazwiska ludzi, których Victor Hugo uważa za największych poetów ludzkości:
„Hiob, Izajasz, Homer, Ajschylos, Lukrecjusz, Dante, Szekspir, Molier.”

Po drugiej stronie czytamy kolejne nazwiska:
„Sokrates, Chrystus, Kolumb, Luter, Waszyngton.”

Na podwójnym gzymsie kominka stoją dwie dębowe rzeźby:
jedna przedstawia św. Pawła czytającego, z napisem na cokole:
„Księga!”

druga – mnicha w ekstazie, z oczami zwróconymi ku niebu, z napisem na cokole:
„Niebo!”

JADALNIA
Wszędzie, gdzie mogło wpaść światło, stoją wazony i porcelanowe oraz fajansowe figurki. XVII i XVIII wiek nie znały nic bardziej osobliwego. Na szczególne wyróżnienie zasługuje figurka wieńcząca całość kominka – to Matka Boska Dobrego Ratunku trzymająca Dzieciątko Jezus, którego mała rączka obejmuje świat. Nad nią wyryto te wersy:

„Lud jest mały, ale będzie wielki.
W twoich świętych ramionach, o płodna Matko!
O święta wolności, w ramionach zwycięzcy,
Nosisz dziecko, które niesie świat.”

Różne napisy dopełniają charakteru tego miejsca. Tu słowo „Bóg” naprzeciwko słowa „Człowiek”; dalej hasło: „Ojczyzna.”
Smutna sentencja: „Wygnanie, to jest życie!”
A potem religijna rada:
„Mieszkańcu domów zniszczalnych,
Pamiętaj o domu wiecznym!”

Nie należy do nas, by szczegółowo opisywać dębowy fotel, zawsze pusty, oparty o ścianę i ustawiony na honorowym miejscu przy stole. Victor Hugo widzi w nim miejsce dla przodków podczas rodzinnych posiłków. Fotel ten został zamknięty łańcuchem i nosi m.in. taki napis:
„NIEOBECNI SĄ TU!”

Łóżko stoi naprzeciwko kominka, zagłówek przylega do ściany, a nogi skierowane są w stronę patrzącego. Baldachim wykonany jest z paneli w stylu renesansowym; zagłówek zdobią dwie postacie mitologiczne, kolumienki i woluty, zwieńczone hebanowym piedestałem z wyrzeźbioną z kości słoniowej czaszką z napisem:
NOX. MORS. LUX.

A także maksymy:
GLORIA
Duch wieje, kędy chce,
Honor tam, gdzie powinien.

I wreszcie, nad zegarem, który wesoło wybija godziny, dwa jeszcze nieopublikowane wersy:

„Wszystkie zostawiają ślad na ciele i duchu;
Wszystkie ranią, niestety! – ostatnia leczy.”

źródło: CHEZ VICTOR HUGO;  Le Monde Invisible – Paris 1866. PAR LES GROUPES SPIRITES DE PARIS, DE LA FRANCE & DE L’ÉTRANGER AVEC LA COLLABORATION DES ESPRITS, DES PHILOSOPHES & DES LIBRES PENSEURS.